ТекIоныгъэм ия 80-рэ илъэс тефэу «Адыгэ макъэм» рихьыжьэгъэ Iофтхьабзэу «ЛIыхъужъым илIэуж» зыфиIорэм ичэзыу нэкIубгъо зыфэгъэхьыгъэр Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Тхьагъушъэ Исмахьил. Адыгэ дзэкIолIым илIэужхэм таIукIэ, ащ епхыгъэ къэбар гъэшIэгъонхэр, гукъэкIыжьхэр къядгъэIуатэхэ тшIоигъоу ар зыщыщ къуаджэу КодэшъхьапIэ (ТIопсэ район) IофшIэгъу дэкIыгъо щытиIагъ. ЛIыхъужъым ичылэ гупсэ тыщыIагъ, иIахьылхэм гущыIэгъу тафэхъугъ.
Тхьагъушъэ Исмахьилэ ичылэ гупсэу КодэшъхьапIэ ежь ыцIэ зыхьырэ урамымкIэ удэхьэ. Джыри цIыкIузэ къызщичъыхьэщтыгъэ гъогум ежь ыцIэ фаусыжьыныр ышIэныя илъэс 20 зыныбжьыгъэ кIэлэ ныбжьыкIэр зэуапIэм зыIохьэм? Джащ фэдэу апэрэу узэуалIэрэмэ ащыщ культурэм и Унэу къуаджэм дэтыр. Ащ ичIэхьапIи якъоджэгъу ЛIыхъужъым исурэт къыщыппэгъокIы, узычIахьэкIи Тхьагъушъэ Исмахьилэ фэгъэхьыгъэ къогъупэ псау олъэгъу. ЛIыхъужъым исаугъэтэу къуаджэм щыщхэу Хэгъэгу зэошхом щыфэхыгъэхэм ацIэхэр зыщытхыгъэ чIыпIэм дэжь щытыр къызщыхъугъэ щагум ылъачIэ щыгъэпсыгъ.
ЛIыхъужъыр зэуапIэм зыIохьэм шъхьэгъусэ иIагъ, ау лъфыгъэ къыкIэныгъэп. Непэ ыцIэ езыIоу, ишIэжь зымыгъэкIодэу, зыгъэлъапIэхэрэр ышыхэм ябынхэр ары. Ятэшыр, тыжъым ышыр ахэм алъэгъугъэп, зэрашIэрэр нахьыжъхэм къаIотэжьыгъэр арыI ныIэп, ау зы лъэу ахэтым зэфэхымэ ышIыхэрэп. ИмынэIосэгъэ ятэшым Тхьагъушъэ (Шъхьэлэхъо) Сариет игугъу ышIы зыхъукIэ ынэмэ къячъэрэ нэпсыр ащ ишыхьат.
КъызэкIожьым, «УлIыхъужъ, улIыхъужъ» раIоти, «Сыпсаоу сыкъэкIожьмэ сы ЛIыхъужъ» ыIогъагъэу къаIотэжьы. Шъачэ къикIи корреспондент горэ, Наумов аIоу, тэтэжъ дэжь къэкIогъагъ, тхылъ ытхынэу фаеу. «Исмахьилэ сыд фэдагъа?» ыIуи зеупчIым, «ЗэкIэми анахь щэрыуагъ, шакIо кIощтыгъ. Къэхалъэм чэщым дэхьанхэм бэхэр щыщынэщтыгъэх. Ежьыр дахьи, ипаIо къыгъэтIылъи къыдэкIыжьыгъагъ. Джащ фэдэу щынэ ымышIэу щытыгъ» иджэуапыгъ сятэжъ. Ары зэрэтшIэрэр сятэшыр, джащ фэдэу ары, — къаIотэжьыгъэу ышIэрэмкIэ Тхьагъушъэ (Шъхьэлэхъо) Сариет къыддэгощагъ.1920-рэ илъэсым гъэтхапэм и 17-м ТIопсэ районым ит къуаджэу КодэшъхьапIэ щыщ Тхьагъушъэ Хьэлалэ иунагъо Исмахьилэ къыщыхъугъ. Илъэсий еджапIэр къыухыгъ, бухгалтерэу еджагъ. 1939-рэ илъэсым кIэлэегъэджэ техникумым къычIитIупщыгъ. Ау кIэлэегъаджэу лэжьагъэп. Колхозым бухгалтерэу Iоф щишIагъ. 1940-м къулыкъум кIуагъэ. 1942-рэ илъэсым щылэ мазэм и 3-м зэуапIэм Iухьагъ. А илъэс дэдэм младшэ лейтенантхэм яегъэджэнхэр ыкIугъэх. Ащ ыуж дзэкIолI къызэрыкIоу, нэужым взводым икомандирэу Къыблэ-КъокIыпIэ, Къыблэ, Темыр-Кавказ, Воронежскэ ыкIи а I-рэ Украинскэ зэуапIэхэм яшхончэо ротэхэм ахэтыгъ.Канев иIэгъо-блэгъухэм адэжь псыхъоу Днепр изэпырыкIынкIэ лIыгъэу къыхэфагъэм, ыубытыгъэ лъэгапIэр пыим зэрэримытыгъэм афэшI 1943-рэ илъэсым чъэпыогъум и 25 «Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ» зыфиIорэ цIэ лъапIэр адыгэ кIалэм къыфагъэшъошагъ.
